Dolar düşüyor, euro çıkıyor: Neden?

ABD doları, 2025’te başlayan düşüş trendini sürdürerek kıymetli para üniteleri karşısında paha kaybetmeye devam ediyor. Geçen yıl ABD para ünitesi, yaklaşık son on yılın en sert kıymet kaybını yaşadı.

2025 yılında doların, farklı para ünitelerinden oluşan bir döviz sepeti karşısındaki kaybı yüzde ona yaklaştı. 2026 yılının başından bu yana ise kıymet kaybı yüzde 2,6’ya ulaştı.

Doların bedel kaybı euro ve başka para üniteleri üzerinde de tesirli oluyor. Avrupa’nın ortak para ünitesi euro, 2021’den bu yana birinci defa 1,20 ABD doları düzeyini gördü. İngiliz sterlini ve Japon yeni de dolar karşısında yeni doruklara ulaştı.

Yatırımcıların inancı Trump nedeniyle azalıyor

Birçok ekonomist ve analist, doların süregelen kıymet kaybını, yatırımcıların ABD para ünitesine duyduğu itimadın azalmasına bağlıyor. Bunun temel nedenlerinden biri olarak, ABD Başkanı Donald Trump’ın politikalarının öngörülemezliğinin sürüyor oluşu gösteriliyor.

Bazı çevreler ise, Trump ve iktisat grubunun kıymetli bir kısmının, ABD ihracatını ucuzlatarak daha rekabetçi hâle getirmek maksadıyla doların kıymet kaybetmesini şuurlu olarak istediği görüşünde. Trump, bu istikametteki savları yatıştırmak için şimdi rastgele bir atılım yapmış değil. Birkaç gün evvel kendisine doların zayıflamasından telaş duyup duymadığı sorulduğunda, “Hayır, bunu olağanüstü buluyorum” karşılığını verdi.

Şu anda ABD Merkez Bankası (Fed) Yönetim Kurulu üyesi olan, Trump’ın eski iktisat danışmanlarından Stephen Miran, Kasım 2024’te “küresel ticaret sisteminin yine yapılandırılmasına” ait bir rehber yayımladı. Bu dokümanda, ABD’nin ticaret açığını azaltmak için gümrük tarifeleri ve doların paha kaybı kıymetli araçlar olarak sıralandı.

Bu durum Avrupa’yı neden ilgilendiriyor?

Doların zayıflığı sadece ABD iktisadını etkilemekle kalmayıp, euro bölgesi iktisadı ve euro üzerinde de sonuçlar doğuruyor. Avrupa Birliği’nin ortak para ünitesi euro, 2025 yılında dolar karşısında yüzde 13 bedel kazandı. Bu, 2017’den bu yana görülen en güçlü artış oldu.

Araştırma şirketi Capital Economics’te euro bölgesinden sorumlu başekonomist yardımcısı Jack Allen-Reynolds, euronun yükselişinin “AB’de ekonomik performans, iş gücü piyasası ve hanelerin mâli durumu açısından kıymetli bir rol oynadığını” söylüyor. Allen-Reynolds, DW’ye yaptığı açıklamada, “Daha güçlü bir euro, ihracatı daha az rekabetçi hâle getirir ve bu da bölgedeki üreticilere ziyan verir” diye konuştu. Öte yandan ithalatın ucuzlamasının tüketici fiyatlarını aşağı çektiğini de söyledi.

Oxford Economics’te euro bölgesi başekonomisti olan Ricardo Amaro ise, euronun dolar karşısında daha da yükselmesinin, ABD’ye ağır ihracat yapan Avrupalı şirketlerin rekabet gücünü zayıflatabileceğini tekrarlıyor. Amaro’ya nazaran bu durum, ABD eserlerinin Avrupa’da ucuzlamasıyla kısmen dengelenebilir. Lakin genel olarak, mevcut döviz kurunun bu düzeyde kalması hâlinde Avrupa’daki büyüme olumsuz etkilenecek.

Amaro, DW’ye yaptığı değerlendirmede, “Hesaplamalarımıza nazaran, Temmuz sonunda varılan fakat Trump’ın Grönland ve ek gümrük vergileri tehdidiyle donudurulan AB-ABD ticaret muahedesi sonrasında referans alınan 1,16 dolar düzeyi yerine, euro-dolar kuru mevcut 1,20 düzeyinde kalırsa, euro bölgesinin bu yılki Gayrisafi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) yaklaşık yüzde 0,2 daha düşük olur” dedi.

İhracatçılar için karmaşık tablo

Brüksel merkezli niyet kuruluşu Bruegel’de makroekonomist olan Zsolt Darvas ise aksine optimist. Euronun bugünkünden çok daha yüksek kıymetlendiği periyotlarda bile Avrupa ihracatının yeterli performans göstermeye devam ettiğine dikkat çekiyor.

Darvas, mevcut 1,20 dolar düzeyinin, 2021’deki düzeylerin altında ve 2004-2014 devrinde sıkça görülen 1,30 ila 1,50 dolar aralığının da bariz biçimde gerisinde olduğunu söylüyor. “Son periyotta doların hafif bedel kaybının Avrupa’da kayda paha ekonomik problemlere yol açması beklenmiyor” diyen Darvas, buna karşın Trump’ın gümrük tarifesi siyasetlerinden önemli halde etkilenen ihracatçılar için, olumsuz bir döviz kurunun “ek bir darbe” manasına gelebileceğine dair telaşların bulunduğunu da belirtiyor.

Goldman Sachs bilgilerine nazaran, Avrupa’nın en büyük şirketlerini kapsayan STOXX Europe 600 endeksindeki firmalar gelirlerinin yaklaşık yüzde 30’unu ABD’den elde ediyor.

Ricardo Amaro’ya nazaran, zayıf dolar bilhassa ilaç ve otomotiv bölümlerini olumsuz etkileyebilir. Fakat Amaro, ABD’nin Avrupa menşeli ilaçlara olan bağımlılığının muhtemel ziyanları kısmen telafi edebileceğini de tabir ediyor.

Jack Allen-Reynolds ise, son yıllarda Euro Bölgesinin ihracatının genel olarak zayıf seyrettiğini, bunun da bilhassa Çin’den gelen yüksek rekabetten kaynaklandığını vurguluyor. Allen-Reynolds, “Şu ana kadarki gelişmelerin Avrupa ihracatına olan talep üzerinde çok büyük bir tesiri olacağını düşünmüyoruz. Lakin yardımcı da olmayacaklar” sözlerini kullandı.

Avrupa Merkez Bankası devreye girmeli mi?

Euronun dolar karşısında yükselmesi, Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) rastgele bir biçimde müdahale edip etmemesi gerektiğine dair spekülasyonları da beraberinde getirdi.

Avusturya Merkez Bankası Başkanı Martin Kocher, euronun son periyottaki yükselişini “ılımlı” olarak nitelendiriyor. Fakat Kocher’e nazaran, euro daha da kıymet kazanırsa, ECB’nin müdahale etmesi gerekebilir.

Ricardo Amaro, ECB’nin halihazırda piyasa beklentilerini etkilemeye çalıştığını belirtiyor. Buna örnek olarak, üst seviye ECB yetkililerinin “durumu izlediklerini” ve “son gelişmelere ait telaşlarını lisana getirmelerini” gösteriyor. Amaro’ya nazaran bu telaffuzlar, faiz indirimi ihtimalini gündeme getirerek euronun paha kazanmasına karşı bir tesir yaratıyor.

Jack Allen-Reynolds da, şu ana kadarki kur hareketleri nedeniyle acil bir adım atılmasını gerekli görmüyor. Lakin yıl içinde yaşanabilecek ilave gelişmelerin, ECB’yi faiz indirimine yöneltebileceğini düşünüyor.

Mevcut durumda enflasyon üzerindeki tesirin neredeyse sıfır olduğunu ve hiçbir dalın bilhassa kırılgan olmadığını savunan Zsolt Darvas ise, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Döviz kurları son on yıllarda büyük dalgalanmalar yaşadı. Şirketler, bugün gördüğümüzden çok daha büyük dalgalanmalarla başa çıkmaya alışkın.”